Coğrafya Bilgisi

Coğrafya Hayatın Kendisidir

Doğa ve İnsan

 

DOĞA VE COĞRAFYA

1.DOĞAL UNSURLAR

İnsanoğlu var olduğu günden beri çevresindeki doğal unsurlarla devamlı etkileşim içindedir. Doğada bulunan insanoğlunun elinin değmediği ve değiştirmediği her şey doğal unsur olarak adlandırılır. Doğal unsurlara örnek olarak; akarsu, dağ, ova, iklim, deniz, gökyüzü, taş verilebilir. Akarsu doğal unsurdur ama akarsu üzerine kurulan baraj doğal unsur değildir. İnsan elinin değdiği her şeyi yapay unsur olarak adlandırabiliriz. Taşın kendisi doğal unsurdur, taştan yapılan bir köprü doğal unsur değildir. Çünkü artık insan eli değmiştir. Doğal unsurların dünyadaki dağılımı insan yaşamı ve faaliyetleri üzerinde doğrudan etkilidir. Çok sıcak bölgede yaşayan insanların giyim ve ekonomik faaliyetleri ile çok soğuk bölgede yaşayan insanların giyim ve ekonomik faaliyetleri birbirinden çok ayrıdır.

 

 

  Akarsu doğal unsur.                                  Baraj yapay unsur.

 

 2.MUHTEŞEM DÖRTLÜ (DOĞAL ORTAMLAR)

 

Doğal unsurlar, dört doğal ortam içinde bulunurlar. Bu doğal ortamlar atmosfer, biyosfer, litosfer ve hidrosferdir. Bunlara muhteşem dörtlü adı da verilir.

Atmosfer(havaküre):Dünyamızı saran gaz küreden oluşur. Canlıların hayatlarınınım devamı için önemlidir. Yağmur, bulut, şimşek gibi doğal unsurlar bu doğal ortam içinde yer alır. Tüm iklim olayları atmosferde gerçekleşir.

Biyosfer(canlılar küresi):İnsan, bitki, hayvan ve diğer tüm canlılar biyosferi oluşturur. Canlıların yaşam süreçleriyle ilgili tüm olaylar biyosferde gerçekleşir.

Litosfer(taşküre):Kayaçların oluşturduğu doğal ortamdır. Kayaçların çözünmesi sonucu toprak örtüsü oluşur. Erozyon, heyelan, tüm tarım faaliyetleri litosferde gerçekleşir.

Hidrosfer(suküre):Okyanus, deniz, göl, akarsu ve tüm su kaynakları hidrosfer içinde yer alır.

Bu dört doğal ortam sürekli birbiriyle bağlantılıdır, birbirlerini tamamlarlar.

Coğrafya temelde fiziki coğrafya ve beşeri coğrafya olarak ikiye ayrılır. Şimdiki konularımız fiziki coğrafya kapsamında yer almaktadır.

 

 FİZİKİ COĞRAFYA ALT DALLARI

 

Doğal ortamın unsurları ile doğal ortamda meydana gelen ve insan topluluklarını etkileyen doğal olaylar, fiziki coğrafyanın konularıdır. Fiziki coğrafyanın başlıca dalları şunlardır:

Jeomorfoloji (Yer şekilleri Bilimi): Yer şekillerinin oluşumunu, gelişimini, bunların yerin yapısındaki taşlarla ve iklimle ilişkilerini araştıran fiziki coğrafya dalıdır.

Hidrografya(Sular Coğrafyası): Yer altı yer üstünde bulunan tüm su varlığın inceleyen bilim dalıdır.

Klimatoloji (İklim Bilimi): Dünyamızda görülen tüm iklim olayları, iklimi oluşturan elemanları, iklimlerin dağılışı inceleyen bilim dalıdır.

Biyocoğrafya (Canlılar Coğrafyası): Yeryüzünde bulunan bitki ve hayvan topluluklarını, bunların birbirleriyle ilişkilerini dağılışlarını, diğer doğal ortamlarla etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır.

Pedoloji(Toprak Bilimi):Toprakların oluşum ve dağılışını İnceler. Coğrafi etmenler ile toprak arasındaki bağlantıyı araştırır.

 

                                                          Fiziki Coğrafya Bölümleri

 

COĞRAFYANIN DİĞER BİLİMLERLE İLİŞKİSİ

 Coğrafya; dünyayı oluşturan doğal ve yapay unsurlar ile bu unsurlara ait ortamlar arasındaki etkileşimi incelerken diğer bilim dalları ile de ortak çalışır. Coğrafyanın etkileşim halinde olduğu diğer bilim dalları aşağıda sıralanmıştır.

Astronomi: Uzay bilimi, uzay çalışmaları

Biyoloji: Bitki ve hayvanlar âleminin incelenmesi

Botanik: Bitkileri inceleyen bilim dalıdır.

Demografi: Nüfusun artışını dağılışını, nüfus hareketlerini inceleyen bilim dalıdır.

Ekonomi: Tarımsal, madensel, hayvansal ve tüm ekonomik faaliyetlerin yapılması, dağılışı.

Fizik: Dünyadaki fizik kanunlarını inceler(yer çekimi, kütle)

Hidroloji: Suyu inceleyen bilim dalıdır.

Jeofizik: Yerkürenin fiziksel özelliklerini inceler

Jeoloji: Yerin yapısını inceleri

Kimya: Suyun oluşumu, su döngüsü, çözünme, çökelme olaylarında

Matematik: Sayısal coğrafyada matematiksel işlemlerden yararlanılır

Meteoroloji: Hava durumunun incelenmesi, günlük iklim olayları(sıcaklık,basınç,yağış,nem,rüzgar)

Petrografi: Taşları inceleyen bilim dalıdır

Pedoloji: Toprak ve oluşumunu inceler

Tarih: Tüm tarihi olaylar bir coğrafi mekân üzerinde olmuştur mekânın özellikleri, iklimi, coğrafi konumu

Zooloji: Hayvanları inceleyen bilim dalıdır

  

 

 Coğrafyanın yararlandığı bilim dalları

 

 

 COĞRAFYANIN UYGULADIĞI İLKELER

 Coğrafya hayatımızdaki merak ettiğimiz birçok sorunun cevabını vermektedir. Bu soruların cevabını verirken coğrafyanın neden-sonuç ilişkisine göre uyguladığı ilkeler vardır. Bu ilkeler: 

*Neden sorusu

*Dağılış

*İlişki-Bağlılık

Bu ilkeler sayesinde coğrafi unsurların cevabını daha çabuk buluruz. Ör: Çöl bölgelerinin bulundukları yerler, oluşum nedenleri, dağılışları, başka yerlerde benzer durumlar var mı?

 

 

 Coğrafyanın uyguladığı ilkeler

 

Kaynak:9.sınıf Coğrafya ders kitabı(Lider Yayıncılık)